Thế tiến thoái lưỡng nan của Trung Quốc sau phán quyết Biển Đông

Tàu khu trục Mỹ tuần tra gần đảo nhân tạo China xây dựng ở Đại dương Đông. Ảnh: US Navy

Tòa Trọng tài hôm 12/7 bác bỏ yêu sách độc lập của Trung Quốc ở Biển Đông, đẩy Bắc Kinh vào một câu hỏi hại não hơn về cách phản ứng: Phớt lờ pháp luật quốc tế, hay nhượng bộ láng giềng và Mỹ nhưng bị dư luận trong nước chỉ trích.

Phản ứng đầu tiên của Trung Quốc sau khi Tòa Trọng tài ra phán quyết là tuyên bố không tuân thủ. Theo giới phân tích, việc công khai chấp nhận bất kỳ phần nào của phán quyết sẽ là không may chính trị cho Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, người đã tuyên bố sẽ không thỏa hiệp về cái ông gọi là "chủ quyền" của Bắc Kinh trên Biển Đông.

WSJ dẫn phản hồi của các nhà ngoại giao quốc tế cho rằng để xoa dịu quần chúng trong nước, China nhiều khả năng duy trì những lời công kích chống cự tòa án, Mỹ và Philippines, đồng thời tiếp tục các động thái quân sự ở Hồ Đông trong một số tuần và vài 04 tuần đến. 

Hãng thông tấn nhà nước China Xinhua đã nhắm mục tiêu chỉ trích vào các nước phương Tây sau phán quyết, nói rằng họ cố ý nhốt sự trỗi dậy của Bắc Kinh. "Đây là sợi dây trói buộc hão huyền phương Tây bán ra vào thời gian chiến lược, trong một cố gắng bất lợi để chấm dứt sự phát hành của TQuốc", hãng này viết. Họ lặp lại khẳng định trước đây của ông Tập rằng TQuốc "không gây rắc rối, nhưng cũng không sợ gặp mặt rắc rối".

"Việc hoàn toàn phớt lờ phán quyết sẽ thuận tiện dẫn đến các cuộc đụng độ và áp lực ngoại giao lớn hơn", trong khi việc hoàn toàn tuân hành phán quyết "về cơ bản là không thể" đối với TQuốc, Shen Dingli, một giáo sư về quan hệ quốc tế tại Đại học Fudan ở Thượng Hải, nói.

Bắc Kinh khó có thể chấp nhận phán quyết của Tòa Trọng tài do chịu áp lực từ dư luận và phong trào dân tộc chủ nghĩa trong nước, khi ông Tập Cận Bình đang phải đương đầu với lời kêu gọi phản ứng quyết liệt hơn với phán quyết của Tòa Trọng tài.

"Nếu China tiếp tục dùng lời nói mà không có hành động, không khiến cho Philippines chịu áp lực và thiệt hại chi tiết, làm sao chúng ta có thể ngăn các nước nhà tuyên bố độc lập chồng lấn ở Hồ Đông khác học theo phương pháp của họ?", Gao Cheng, một nhà nghiên cứu tại Viện nghiên cứu châu Á - Thái Bình Dương, thuộc Học viện Khoa học Xã hội Trung Quốc, nói.

Ngay cả những người trẻ tuổi ở nước này cũng đang thông báo bác bỏ phán quyết của tòa án. "Chúng tôi chẳng thể tin một vụ kiện kỳ lạ như vậy lại có thể được chuyển đến The Hague, thủ phủ của qui định quốc tế", Xinhua dẫn lời học sinh Peng Qinxuan nói. Một học sinh khác tên Wang Zhili cho rằng truyền thông phương Tây "đã quá phiến diện về vụ việc".

Geoff Raby, cựu đại sứ Australia tại China cho rằng đây là thời gian nguy hại về chính trị đối với ông Tập. Chiến dịch chống tham nhũng đã khiến ông có nhiều kẻ địch trong giới tinh anh. Bất cứ dấu hiệu yếu ớt nào khi đương đầu với điều được nhiều người TQuốc coi là "sự sỉ nhục đất nước" sẽ là cái cớ đường đường chính chính cho họ công kích ông.

Sức ép quốc tế

Dưới áp lực từ dư luận trong nước, China có thể có một loạt phản ứng đối với phán quyết của Tòa Trọng tài, như rút khỏi Công ước Liên Thích hợp Quốc về Luật đại dương (UNCLOS) - cơ sở pháp lý của phán quyết, khởi đầu cải tạo tại bãi cạn Scarborough - thực thể họ kiểm soát từ năm 2012, và tuyên bố lập Vùng Nhận dạng Phòng không (ADIZ) tại Đại dương Đông.

Tất nhiên, những động thái này sẽ phải đương đầu với phản ứng mạnh mẽ từ quốc tế, và giảm cơ hội để China đạt được thỏa thuận với Manila. Mỹ đã bố trí một cụm tàu sân bay chiến đấu ở Biển Đông trong một vài tuần qua và đã cảnh báo Bắc Kinh không lập ADIZ trên Biển Đông hay cải tạo bãi cạn Scarborough.

Các nhà phân tích cho rằng, về dài lâu, việc China chẳng thể dần điều chỉnh yêu sách Biển Đông của mình phù hợp với phán quyết sẽ làm tăng cơ hội xảy ra các vụ kiện mới, và có nguy cơ biến Bắc Kinh thành nước đứng ngoài vòng quy định quốc tế.

Việc này cũng sẽ làm suy yếu tuyên bố xưa nay của Bắc Kinh rằng họ là người che chở cho các giang sơn yếu hơn, đồng thời làm xói mòn mục tiêu khác của ông Tập là đưa China lên vị thế dẫn đầu tập thể quốc tế, sánh ngang với Mỹ.

Nếu China tăng cường sức ép với các láng giềng trong khu vực, họ có thể khiến các nước ASEAN thúc đẩy quan hệ quốc phòng gần gụi hơn với Mỹ, để đối trọng với sức mạnh của TQuốc.

Ngay cả Indonesia, nước từng bày tỏ quan điểm trung lập với các tranh chấp trên Đại dương Đông, gần đây cũng bị cuốn vào căng thẳng, sau một loạt vụ đụng độ với tàu TQuốc ở vùng đại dương ngoài khơi quần đảo Natuna, nơi Jakarta tuyên bố là nằm trong Vùng Đặc quyền Kinh tế của mình.

"Việc duy trì các nguyên lý của pháp luật quốc tế trong thực tế lại có lợi về lâu dài cho TQuốc, bởi đó là thời cơ tốt nhất để Bắc Kinh có thể tránh khỏi cuộc xung đột quân sự tại khu vực vốn gắn liền với sự trỗi dậy của họ. Trung Quốc không cần công khai thừa nhận các nguyên lý đó, mà có thể ngầm thực hiện thông qua việc đổi mới từ từ hành vi và giọng điệu ở Biển Đông", William Burke-White, giáo sư luật tại Đại học Pennsylvania, Mỹ, phản hồi.

Diễn biến vụ kiện Biển Đông. Đồ họa: Tiến Thành

Xem thêm: Toàn văn thông cáo phán quyết của tòa trọng tài về 'đường lưỡi bò'

Truyền thông quốc tế viết gì về phán quyết 'đường lưỡi bò'

Phương Vũ

Đọc thêm: Thời trang người mập